المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٢١ - مبحث«اما»

شرح عربى:

فصل فى أما

بفتح الهمزة و التّشديد و « لو لا» و « لو ما» و فيه « هلّا » و « الّا » و « ألا ».

( أمّا كمهمايك من شيئ) فهى نائبة عن حرف الشّرط و فعله و لذا لا يليها فعل (و فالتلوتلوها وجوبا ألفا) لأنّه مع ما قبله جواب الشّرط و إنّما أخّرت إليه، كراهة أن يوالى بين لفظى الشّرط و الجزاء نحو « أمّا قائم فزيد» و « أمّا زيد فقائم» و « أمّا زيدا فأكرم» و « أمّا عمروا فأعرض عنه».

( و حذف ذى الفا شدّ فى نثر إذا لم يك قول معها قد نبذا) أى حذف، كقوله صلّى اللّه عليه و آله « أمّا بعد ما بال رجال» فإن كان معها قول و حذف جاز حذف الفاء بل وجب كقوله تعالى‌ «فأمّاالّذين اسودّت وجوههم أكفرتم بعد إيمانكم» أى فيقال لهم أكفرتم.

ترجمه و شرح:

مبحث «امّا»

شارح گويد:

در اين مبحث از « امّا » بفتح همزه و تشديد ميم و نيز « لو لا» و « لو ما» صحبت مى‌كنيم.

و همچنين در آن از « هلّا » و « الّا » و « الا » بحث مى‌شود.

مصنّف گويد:

كلمه « امّا » همچون « مهمايك من شيئ» بوده و واجب است « فاء » برسر تلوتلو آن داخل شود.

شارح گويد:

منظور اينست كه كلمه « امّا » از حرف و فعل شرط نيابت كرده لاجرم بعد از « امّا » نبايد فعل درآيد.

و طبق گفته مصنّف واجب و لازمست كه « فاء » برسر تلوتلو آن يعنى برسر جواب درآيد چه آنكه « تلوتلو » با آنچه قبلش قرار گرفته جواب شرط مى‌باشد.

سؤال‌

اگر « تلوتلو » جواب باشد على القاعده « فاء » را لازم است برسر « تلو » درآورند نه « تلوتلو » و بعبارت ديگر مى‌بايد « فاء » برجزئى كه بلافاصله بعد از « امّا » قرار گرفته داخل شود نه جزء متأخّر.